Is uw organisatie klaar voor de nieuwe transparantieverplichtingen?

Misvatting 1

“De AI Act is toch uitgesteld”

Dit klopt gedeeltelijk, en juist dat maakt het verwarrend. In juni 2026 bereikten het Europees Parlement en de Raad van de EU overeenstemming over de zogeheten Digital Omnibus on AI. Die geeft organisaties 16 maanden extra tijd voor de zwaarste categorie: hoogrisico-AI-systemen zoals wervingssoftware, kredietscoring of biometrische identificatie. De nieuwe deadline daarvoor is 2 december 2027, in plaats van augustus 2026. Voor AI die ingebed zit in bestaande producten geldt een vergelijkbaar uitstel van 12 maanden.

Dat uitstel gaat alleen over hoogrisico-systemen. De transparantieverplichtingen uit artikel 50 – waar dit artikel over gaat – zijn in die onderhandeling ongemoeid gebleven en gaan gewoon in per 2 augustus 2026, ongeacht of een AI-systeem als hoogrisico is aangemerkt.

Misvatting 2

“Dit raakt alleen bedrijven die zelf AI ontwikkelen”

De naam “AI Act” wekt al snel de indruk dat de wet zich vooral richt op techbedrijven die modellen ontwikkelen.

De verplichtingen gelden voor twee rollen: aanbieders van een AI-systeem, en organisaties die een AI-systeem gebruiken (de zogeheten “gebruikers” of “deployers”). Een MKB-organisatie die een kant-en-klare chatbot inzet op de eigen website, of content laat genereren met een extern AI-platform, is daarmee zelf gebruiker, met een eigen verantwoordelijkheid, los van wie het onderliggende model heeft gebouwd.

Misvatting 3

“Wij gebruiken geen AI-systemen”

Veel ondernemers denken bij “AI-systeem” aan iets geavanceerds – een zelflerend platform, een eigen model. In de praktijk gaat het vaak om AI-systemen die al maanden in gebruik zijn.

Artikel 50 raakt vier concrete situaties die in het MKB veel voorkomen. Een chatbot of virtuele assistent op een website moet duidelijk maken dat de bezoeker met AI te maken heeft, tenzij dat vanzelfsprekend is uit de context. Voor bepaalde vormen van AI-gegenereerde of AI-gemanipuleerde content gelden transparantie- of markeringsverplichtingen. Systemen die emoties herkennen of mensen categoriseren op basis van biometrische kenmerken vereisen een melding aan de betrokkene. En AI-gegenereerde tekst die gaat over zaken van publiek belang, of een deepfake, moet als zodanig worden gelabeld.

Eén nuance: voor generatieve AI-systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, geldt specifiek voor de machineleesbare markering een overgangstermijn tot 2 december 2026. De andere onderdelen van artikel 50 – herkenbaarheid richting mensen, meldplicht bij emotieherkenning – gelden wel gewoon per 2 augustus.

Misvatting 4

“AI-geletterdheid is nog toekomstmuziek”

Van de verplichtingen in de AI Act wordt artikel 4 – AI-geletterdheid – het vaakst over het hoofd gezien, waarschijnlijk omdat die het minst in het oog springt.

Die verplichting geldt al sinds 2 februari 2025. De Digital Omnibus heeft dit verduidelijkt. Het gaat om een inspanningsverplichting, niet om een vaste cursus of een resultaatsverplichting: organisaties moeten aantoonbare maatregelen nemen zodat medewerkers en ingehuurde krachten – ongeacht functieniveau – voldoende begrijpen hoe de AI die zij gebruiken werkt en wat de risico’s zijn. Dat moet passen bij hun rol en de context waarin AI wordt ingezet.

Dit sluit aan bij een patroon dat wij vaker zien: AI komt zelden binnen via een besluit van het bestuur. Het komt binnen doordat een medewerker een AI-tool nuttig vindt. Onderzoek naar zakelijk AI-gebruik laat zien dat een deel van die prompts meer gevoelige informatie bevat dan nodig – meestal uit gewoon, goedbedoeld gebruik, niet uit kwade wil. Dat maakt AI-geletterdheid minder een compliance-hokje en meer een kwestie van zichtbaarheid: weten welke AI-tools worden gebruikt, en waarvoor.

Conclusie

Weet u al genoeg en wilt u het gesprek aangaan?